BODUR MEYVECİLİK                                                                   
GERİ DÖN

Tüketicinin istekleri göz ardı edilerek bahçe tesisi yapılırsa elde edilen getiri düşük olur. Bu nedenle meyve üreticilerimiz, geleneksel yapılan meyvecilikten pek memnun değildir. Meyve üretiminden beklenen keyifli geliri elde edebilmek, meyvecilikte iç tüketim düzeyini artırmak ve dış satımdan alması gereken payı yükseltmek için modern meyveciliğe (Bodur Meyveciliğe) geçiş zorunludur.

Bodur meyvecilikle,

Yatırımın geriye dönüş süreci hızlanmaktadır. Meyve fidanını diktikten bir-iki yıl sonra ürün alınabilmelidir.

Birim alandan en yüksek verim elde edilmektedir.

Üründe kalite, pazarlamada başarı ve fiyat avantajı elde etmek mümkündür.

İşletmecilik maliyeti en düşük düzeye çekilebilmektedir.

Bodur fidancılıkta, Batı Avrupa ve ABD ülkemizden oldukça ileridedir. Bu nedenle tarımın bu dalı ülkemizde hızla geliştirilmelidir.

Sitemizde açtığımız bu bölüm ile ülkemizdeki Bodur Meyvecilik çalışmalarına katkı sağlamak istiyoruz.

bodur meyve yetiştiriciliği

meyve yetiştiriciliğinde birim alandan elde edilecek verimin artırılması, ağaçları küçülterek birim alana daha fazla sayıda ağaç dikilmesi yoluyla sağlanırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ağaçları küçültmede en etkili vasıta da bodurlaştırıcı anaç kullanmaktırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bodurlaştırıcı anaçlar sadece birim alandan elde edilecek verimi artırmakla kalmazlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif aynı zamanda verime yatma yaşını öne alırlar, kaliteyi artırırlar, bütün kültürel (budama, ilaçlama, hasat gibi) uygulamaları kolaylaştırırlar, maliyeti düşürürler ve kısaca meye yetiştiriciliğini modernleştirirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

modern meyveciliğin gerekleri

1http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif her yıl ve düzenli Ürün

meyve ağaçları tam verim çağına gelinceye kadar her yıl gittikçe artan bir şekilde ürün verir ve bu yaştan sonra da ekonomik ömrü süresince düzenli olarak ürün vermeye devam ederhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ancak az da olsa bazı çeşitler bir yıl meyve verir, ertesi yıl az meyve verir veya hiç meyve vermezhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu duruma periyodizite diyoruzhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu özelliği gösteren çeşitlerden sakınmak gerekirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bodur anaçlar üzerine aşılanan çeşitler erken verime yatarak, her yıl düzenli ürün verirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yatırımın İlk yıllarda geriye dönüşü

erken yaşlarda verime yatma ve birim alana daha çok ağacın kullanılması, bodurlaştırıcı anaçların özelliğidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Çok bodur bir anaç olan m 9 üzerine aşılı elmalar, dikimin hemen ertesi yıl çiçek açar ve meyve verirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yarı bodur bir anaç olan mm 106 üzerine aşılı kuvvetli gelişen çeşitler üçüncü yılda, zayıf gelişen çeşitler ikinci yılda meyve verirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif halbuki geleneksel olarak kullanılan çöğür (yabani) üzerine aşılı olan çeşitler, dikimi izleyen beşinci veya altıncı yılda verime geçerlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Şunu önemle belirtmek gerekir ki; m9 anacına aşılı çeşitler tam ve ekonomik verime 3http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ve 4http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yaşında geldiği halde; çok kuvvetli gelişen anaçlar üzerine aşılı aynı çeşitler 12-15http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yılda gelirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu nedenle, yatırımın erken yıllarda geriye dönüşünün sağlanması bodur anaç kullanmakla mümkün olur armut çeşitleri için kullanılan ve bodurlaştırıcı bir anaç olan ayva kökenli em quince a üzerine aşılı çeşitleri, dikimin üçüncü-dördüncü yılında verime yatarak erken yaşlarda karlılık getirirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Şeftali, erik, kiraz ve kaysılarda kullanılan bodurlaştırıcı anaçlar, elma ve armuttaki kadar olmasa da, geleneksel çöğür anaçlarına göre, çok daha erken verime yatarak, karlılık sağlarlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Özellikle, son yıllarda değişik ülkelerde kullanılmaya başlanan ve yarı-bodur, bodur olarak bilinen kiraz anaçlarından gisel a 5 ve gisel a 6’nın da erken verime yattığı ve birim alana daha fazla ağaç (70- 80 ağaç/dekar) dikimine müsaade ettiği bildirilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif her ne kadar bodurlaştırıcı anaçlarla dekara daha çok sayıda ağaç kullanılması nedeniyle, başlangıç masrafı biraz fazla ise de, dikimi izleyen hemen ertesi yıl verimin alınmaya başlamasıyla, yapılan bu masrafın, diğer kuvvetli gelişen anaçlara göre çok daha kısa zamanda geriye dönüşünü sağlamak mümkün olmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

3http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Üretim maliyetinde azalma ve İşgücünde azalma

bodur ağaçların ilaçlanmaları, tartışmasız olarak, kuvvetli gelişenlere göre daha kolay ve ekonomiktirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Çünkü büyük ağaçların ilaçlanmaları daha çok dikkat, daha uzun zaman ve daha güçlü makinaların kullanımını gerektirirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bodur ağaçlarda kimyasal yolla ve elle seyreltme ile budama da, aynı ilaçlamada görüldüğü gibi kolay ve daha ekonomik olmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif her türlü kültürel uygulamadaki gerekli işgücü miktarı önemli ölçüde azalmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Örneğin budama için dekara gerekli işgücü m 9’da 2 saat, kuvvetli gelişen anaçlarında ise 8 saate çıkmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bodur ağaçlarda tartışılmayan diğer bir üstünlük de, meyve hasadının daha kolay ve ucuz olması ile hasat esnasında ağaçlarda mekanik zararlanma ihtimalinin az olması ve merdiven kullanmaya gerek kalmamasıdır (Şekil 3)http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bodur ağaçlardaki meyveleri çocuklar ve bayanlar yerden, merdiven kullanmaksızın kolayca ve çok kısa zamanda toplayabilirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yalova-atatürk bahçe kültürleri merkez araştırma enstitüsünde sonuçlandırılan bir çalışmada, kuvvetli anaç üzerindeki 1 kg elmanın maliyetinin, bodur anaç üzerindekinin en az 2, 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 katı olduğu tespit edilmiştirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

4http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif değişen Şartlar ve pazar İsteklerine kolay uyabilme

yaşlı ve büyük ağaçların bahçede tutulması karlı olmayıp, bunların sökülmeleri de çok zor ve pahalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yetiştiricilerdeki genel kanaat, kuvvetli gelişen ağaçların 6-10 yaşında verime yattıkları ve 15-20 yıl tam verimde kalarak, 25-30 yılda ekonomik ömürlerini tamamladıkları şeklindedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yani böyle ağaçlar ekonomik ömürlerini 25-30 yılda tamamladıklarından, bunların yerine yeni ağaçların dikilmesi 25-30 yıl alırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bodur ağaçlar ise, dikimden sonra hemen verime yatıp, ilk yıllarda kara geçtiklerinden ve küçük ağaçlar yaptıklarından sökülmeleri kolay olup, yeniden dikilenler daha kısa zamanda verime yatarlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif İşte bodur ağaçların bu özelliği nedeniyle, pazar istekleri azalarak cazibesini kaybeden bir çeşit, daha cazip olan bir çeşitle kısa sürede değiştirilebilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

5http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yüksek meyve verimi ve meyve kalitesi

bodur ağaçlarla kurulu meyve bahçelerinde ilk birkaç yıl içerisindeki verimin, kuvvetli ağaçlardan kurulu bahçelere göre çok fazla olduğu tartışma kabul etmezhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu konuda elmalar üzerinde yalova’da yapılan çalışmalar sonucunda, tam bodur m 9 anacı üzerine aşılı starking delicious ve golden delicious çeşitleri dekara 143 ağaç dikilmiş ve 8 yıllık toplam dekara verim olarak starking delicious’dan 30http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif556 kg, golden delicious’dan 20http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif040 kg, buna mukabil aynı yaşta tohum anacı(çöğür) üzerine aşılı aynı çeşitlerden sırasıyla 6http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif472 ve 7http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif784 kg verim alınmıştırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bir başka ifade ile bodur ağaçlarla kurulmuş bir elma bahçesinden, kuvvetli gelişen ağaçlardan kurulmuş geleneksel elma bahçelerine göre, ilk 8 yılda starking delicious için yaklaşık 5 kat ve golden delicious için 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 kat verim almak mümkün olmuşturhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Çok bodur ağaçlarla kurulmuş aynı bahçede ilaçlama, budama, meyve seyreltmesi, sulama ve hasat gibi kültürel uygulamalar da daha kolay, ucuz ve etkili olduğundan, 1 kg elmanın maliyeti de düşük olmuşturhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif sonuç olarak, ilk 8 yıllık verilere göre, sık dikilmiş bodur elma bahçeleri, seyrek aralıklarla dikilen geleneksel bahçelere göre starking delicious için 11http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 kat, golden delicious için 3http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 kat daha ekonomik olmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif golden delicious elma çeşidinde periyodisite eğiliminin mevcut olması nedeniyle, starking delicious’a göre daha az karlı olmuşturhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bodur anaçlar üzerine aşılı ağaçlar, alçak boylu ve açık gelişen ağaçlar olduklarından, gölgelenme ortadan kalktığı için, iyi bir güneşlenme ve havalanma ile yeknesak ve çok iyi renkli meyveler meydana getirirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif böylece pazarlanabilir ihttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif sınıf meyve oranı da %85-95 arasındadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif oysa geleneksel, kuvvetli gelişen ağaçlarda bu oran %50-60 arasındadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

bodur meyve yetiştiriciliğinin pratik esasları

bodur ağaçları standartlarından ayıran özellik, sadece daha küçük olmaları değildirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ağacın şekli ve yayılması, meyveye yatma yaşı, çiçeklenme ve hasat zamanı, sürgün çapı, ağacın ömrü, meyve verme tabiatı, yaprak/meyve oranı ve bitkinin besin maddeleri isteği yönünden bodur ağaçlar standartlarından farklıdırlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ağaçlardan bol meyve almak, bizzat bodurlaştırma yöntemidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif genç ağaçlarda gelişmenin fazla oluşu meyvesiz oluşlarındandırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif verim çağına geldikçe verim arttığı için, yani depo maddelerinin bir kısmı meyveye gittiğinden, gelişmeleri azalırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu bakımdan erken yaşta meyve veren ağaç, geç yaşta meyve verene göre daha bodur olurhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Örneğin, türlerden şeftali ve elmalardan m 9 anacında olduğu gibihttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bir yaşlı fidanın dikim esnasında 70-80 cm’den tepesi vurularak uygulanan alçaktan taçlandırma yöntemi de, erken meyveye yatma ve bodurlaştırma etkisi yaparhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif genç ağaçlarda budamanın hafif şiddette yapılması da erken çiçek ve meyve oluşumuna neden olarak, bodurluk sağlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kuvvetli gelişme gösteren bir sürgünde yapılacak uç alma, yan gözleri teşvik ederek, daha yaygın ve bodur gelişmeye neden olurhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kök budaması yoluyla da bodurluk elde edilebilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kökler su ve suda erimiş besin maddelerinin ağacın üst kısımlarına taşınması sağladığından; bunların gelişmelerinin sınırlı tutulmaları, vegetatif gelişmeyi azaltmak suretiyle meyve gözü teşekkülü teşvik edilmiş olurhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif sürüm esnasında pullukla veya doğrudan yapılan kesim yoluyla köklerde meydana getirilen zararlanma ile bu sağlanırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bunun adı kök budaması olup, en iyi yapılma zamanı da sonbaharda ağaçların pişkinleştiği dönemdirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bilezik alma, boğma ve çentik açma gibi uygulamalar da meyve gözü oluşumunu teşvik ederek, bodurluk sağlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif meyve türlerindeki çiçek gözleri bir yıl önceki geç ilkbahar veya erken yaz döneminde oluşmaya başladığından, bu işlemlerin en iyi zamanı da bu dönemdirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ağaç dallarını aşağıya eğerek bağlama veya dik gelişme yerine geniş açılı dallar elde etmek de meyve gözü oluşumunu teşvik ederek bodurluk sağlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif fakat, bu uygulamayı spur tipi (yarı bodur) çeşitlerde yapmamak gerekirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yukarıda sayılan bodurlaştırma amacıyla uygulanan yöntemlerden en etkili ve sağlıklı olanı şüphesiz ki; genetik bodur anaç kullanmaktırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif genetik bodur anaçların kullanılması ile modern meyvecilik gereklerinin hemen hemen hepsinin yerine getirilmesi mümkün olmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

meyvecilikte bodurlaştırıcı anaçlar

bodur bitkiler yüzyıllardan beri bilinmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ancak, daha çok süs bitkisi olarak ilgi çeken bodur bitkilerden meyvecilik açısından ilk kayıtlar mhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gifshttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif 1700’lerde bodur kayısılar hakkında elde edilmiştirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif avrupa kıtasında, ılıman iklim meyve türlerinde bodurluk daha büyük önem kazanmış ve bodur anaç kullanılarak meyve yetiştiriciliği yapılmıştırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bodur anaç kullanılması her ne kadar oldukça eski tarihlere dayanıyorsa da, modern meyvecilik açısından ilk bodur anaçlar 19http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yüzyılın başlarında kullanılmaya ve 1960’lı yıllarda da ticari olarak kullanılmaya başlamıştırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bodurlaştırıcı olan ve klonal olarak üretilebilen anaçlar konusunda üzerinde en çok çalışılan meyve türü elma olup, bunu armut takip etmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ancak, son yıllarda erik ve kirazda da giderek yaygınlaşan bodur anaç kullanımı hızla artmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Ülkemizde de 1980’li yıllardan beri özellikle elma ve armut yetiştiriciliğinde kullanılan bodur anaçlara esas ilgi 1990’lı yıllarda artmış ve bu ilgi ve talep gittikçe artmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif
meyvecilikte en Çok kullanılan bodur, yarı-bodur anaçlar

1http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif elma anaçları

bugüne kadar yapılan çalışmalarda elde edilen elma klon anaçları “çok bodur”dan “çok kuvvetli”ye kadar değişen bir seri oluştururlar ve aşağıdaki gibi sınıflandırırlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Çok bodur (m 9, m 27) bodur (m 26) yarı bodur (m 7, mm 106) kuvvetli (m 2, mm 111) Çok kuvvetli (m 25, geleneksel tohum anaçları) ancak, burada en çok kullanılanlar özetlenecektirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif m 9: Çok bodur ve bodur sınıfa giren elma klon anaçlarından dünyada en çok kullanılanı m 9 anacıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif sürgünleri kalınca olup, düzgün gövde yaparlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yaprakları geniş ve uzunca şekillidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kaliteli kök yaparlar ancak, kökleri biraz gevrek olup kolayca kırılırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Çok bodur ağaçlar meydana getirirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif verimli topraklarda daha iyi gelişirler, dikimden itibaren desteğe ihtiyaç gösterirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif dikimin hemen ertesi yılı meyve vermeye başlar ve en iyi koşullarda bile boyu hiçbir zaman 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif50-2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif70 m’yi geçmezhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ağaçlara “ince iğ şekli” terbiye sistemi budaması tavsiye edilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif m 9 boğaz çürüklüğüne dayanıklı fakat, ateş yanıklığı ve pamuklu bite hassastırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

fidanlıklarda “değiştirilmiş hendek daldırması” ile çoğaltılırlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu anaç, özellikle sulamanın sorun olmayacağı bölgelere tavsiye edilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif verilecek dikim aralıkları da toprak verimliliğine göre 1http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m x 3http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m veya 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif0 m x 3http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m olmalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif m 9 üzerine kesinlikle starkrimson delicious ve starkspur golden delicious gibi spur tipi (yarı bodur) gelişen çeşitler aşılanmamalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif mm 106: yarı bodur bir anaç olup, pamuklu bite dayanıklı, ancak kök boğazı çürüklüğüne hassastırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif dikilecek toprakların çok iyi drene edilmesi gerekmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Çok iyi kök sistemi oluşturur ve ağaçları kazıkla desteklemeye gerek göstermezlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yarı bodur gelişen ağaçlar oluşturur, dikimi izleyen 2-3’üncü yıllarda önemli ölçüde meyveye yatarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif hem yarı bodur (spur tipi) ve hem de kuvvetli gelişen çeşitler için uygun bir anaçtırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Üzerine yarı bodur gelişen çeşitler aşılandığında, ağaçlar hemen hemen m 9 üzerine aşılı kuvvetli gelişen çeşitler gibi küçük kalırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu bakımdan, verilecek dikim aralıkları, üzerine aşılanan çeşide göre değişirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kuvvetli gelişen çeşitler aşılandığında, toprağın kuvvetine göre 5 m x 3 m veya 5 m x 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m; yarı bodur gelişen çeşitler aşılandığında, 4http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif0 m x 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m veya 4 m x 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif0 m dikim aralıkları verilmesi uygundurhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Üzerine kuvvetli gelişen çeşitler aşılandığında değişik doruk dallı, yarı bodur çeşitler aşılanınca çam şekli (bir lider ve çok sayıda yan dallı) terbiye sistemi tavsiye edilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif mm 111: kuvvetli ve dik gelişirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif köklenmesi çok iyi ve kalitelidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif mm 111 üzerine aşılı çeşitler yarı kuvvetli ağaçlar meydana getirirler ve kuvvetli büyüyen tohum anaçlarının %75-80’i kadar gelişirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif dikim aralıkları, kuvvetli gelişen çeşitler için 6 m x 3http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m, spur çeşitler için 5 m x 3 m olarak tavsiye edilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif mm 111 üzerine aşılı çeşitler değişik toprak şartlarına iyi adapte olan, sağlıklı, toprağa iyi tutunan ve kazıkla destek gerektirmeyen ağaçlar meydana getirirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif armut anaçları

armudun kendi türü içerisinde bodur anacı geliştirilmişse de (oh x f51, oh x f 69 gibi), genel olarak ayva kökenli klon anaçları bodurlaştırıcı anaç olarak kullanılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif m quince a: Üzerine aşılı armut çeşitlerini bodurlaştırıcı etkiye sahiptirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yabani armut anacı üzerine aşılanmış aynı çeşitlerin %30-60’ı kadar büyür ve ortalama bir yıl daha önce verime yatarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif araziyi ekonomik olarak kullanmak için, sık dikilmeleri tavsiye edilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif her ağaca bir herek verildiği zaman, 4http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m x 3 m, tele alındığında 3 m x 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m aralıklarla dikilirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ancak bazı armut çeşitleri ile aşı uyuşmazlığı gösterdiği için, ara anaç kullanılmasını gerektirmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif m quince c: armut çeşitleri için kullanılan ve çok bodur olan klonal ayva anacıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif quince a’nın % 50’si kadar gelişirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif birim alanda oldukça yüksek verim ve erkencilik sağlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ayrıca m quince b, ba 29, sydo, adams gibi diğer ayva klon anaçları var ise de, bunlardan ba 29 dışındakiler kullanılmamaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif
 

3http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kiraz – vişne anaçları

dünyada son yıllara kadar kullanılan yabani kuş kirazı ve İdris tohum anaçları, yerlerini yavaş yavaş bodur, yarı-bodur gelişen klon anaçlarına bırakmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Özellikle batı avrupa ülkelerinde bu bodur klon anaçları hızla yaygınlaşmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif aşağıda kısa özellikleri açıklanan ve bodur oldukları bildirilen kiraz-vişne klon anaçlarından en yaygın olarak kullanılanları ülkemize de getirtilerek yalova- atatürk bahçe kültürleri merkez araştırma enstitüsü koordinatörlüğünde 6 ayrı ekolojik bölgede denemeleri kurulmuş olup, şu ana kadar yapılan gözlem ve saptamalara göre gisel a 5 en ümitvar olarak görülmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif mahalep sl 64: mahalep'ten seleksiyon yoluyla elde edilmiş olup, hem yeşil ve hem de odun çelikleriyle kolaylıkla çoğaltılabilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bütün kiraz çeşitleriyle iyi aşı uyuşması gösterirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif erken meyveye yatarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif orta büyüklükte ağaçlar yaparhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Özellikle kumlu, çakıllı phsı yüksek topraklara tavsiye edilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif gisel a5: almanya’da giessen Üniversitesi tarafından geliştirilen gisel a serisinden bir klon anacı olup, prunus cerasus x prunus canescens melezidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yabani tohum anaçlarına göre % 50-60 oranında bodurluk sağlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif erken meyveye yatarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Özellikle ağır, killi topraklarda iyi sonuç verirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif doku kültürleri yoluyla çoğaltılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif gisel a 6 aynı seriden elde edilmiş olup, geççi ve kendine verimli olan çeşitler için daha çok önerilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ma x ma 14: mahalep’ten seleksiyon yoluyla elde edilmiş, yarı bodur bir anaç olup, fransa’da daha çok kullanılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kireçten kaynaklanan kloroza dayanıklı olduğu bildirilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif erken meyveye yatarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bakteriyel kansere de tolerant olduğu bilinmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif doku kültürleri yoluyla çoğaltılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif weiroot 158: almanya’da vişnelerden seleksiyon yolu ile elde edilmiş bodur bir klon anacıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bazı kiraz çeşitleriyle aşı uyuşmazlığı göstermektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yeşil çelikle kolaylıkla çoğaltılabilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif erken meyveye yatarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif tabel (edabriz): İranda vişnelerden seleksiyon yoluyla elde edilmiş ve fransa’da geliştirilmiştirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yeşil çelikle çoğaltılabilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ancak, daha çok doku kültürleri yoluyla çoğaltılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bütün kiraz çeşitleriyle iyi aşı uyuşması göstermektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yarı bodur bir anaçtırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif killi-tınlı toprakları tercih ederhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kurak ve ph’sı yüksek topraklarda iyi sonuç vermezhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif mazzard f 12/1: kuş kirazından seleksiyon yolu ile elde edilmiş, kuvvetli gelişen bir klon anacıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bütün kiraz-vişne çeşitleri ile çok iyi aşı uyuşması gösterirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bakteriyel kansere dayanıklıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yeşil çelikle çoğaltılabilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

4http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif erik anaçları

günümüzde erik çeşitlerine anaç olarak erik, şeftali, kayısı ve badem türleri kullanılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bunlardan ülkemizde en çok kullanılanı yabani erik tohumlarıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif başlıca bodurlaştırıcı bazı erik anaçları ve kısa özellikleri aşağıda açıklanmıştırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif myrobalan anaçları: farklı erik türleri için kullanılan anaçlardırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif en önemli özellikleri olumsuz toprak şartlarına iyi uyum göstermeleri ve taban suyu yüksekliğine dayanıklı olmalarıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Ülkemizde can erikleri olarak tanınan bu eriklerin en önemli klonları; myrobalan b, myrobalan gf 31 ve myrobalan 29 c’dirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif orta büyüklükte ağaçlar yaparhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif marianna anaçları: melez olan ve ota büyüklükte ağaçlar yapan bu anaçlar, çelikle çoğaltılmakta ve ağır ve çok rutubetli topraklar için önerilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif marianna 2624, marianna gf 8-1 ve marianna 4001 en yaygın kullanılan anaçlardırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif hem avrupa ve hem de japon grubu erik çeşitleriyle iyi uyuşma göstermektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif pixy: İngiltere'de seleksiyon yolu ile elde edilmiş yarı-bodur bir klon anacıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Çelikle çoğaltılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif erken meyveye yatar ve iri meyve oluşumunu sağlamaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ancak, verim yönünden çok iyi sonuç vermemektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu anaçların dışında commun mussel, sthttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif julien a, sthttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif julien 655/2, brompton ve damas son yıllarda ümitvar görülen anaçlardırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

5http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Şeftali anaçları

Şeftalilerde de klon anaçlarının kullanımı son yıllarda giderek artmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif gf 677, gf 657 gibi şeftali x badem melezi klon anaçları olup, özellikle kireçli topraklarda önerilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kuvvetli gelişen bu anaçlar, şeftali dışında erik ve badem anacı olarak da kullanılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif citation: Şeftali x erik melezi olan bu anaç orta kuvvette gelişir, ağır topraklara iyi uyum göstermektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif erken meyveye yatarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

6http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif kayısı anaçları

kayısı çeşitleri için en iyi anaç yabani kayısı (zerdali) tohumlarıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ancak, prunus besseyi üzerine aşılı kayısı çeşitlerinin yarı-bodur, sarkık ve sağlıklı gelişen ağaçlar meydana getirdikleri bilinmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif
meyvecilikte kullanılan klon anaçlarını Çoğaltılması

sert çekirdekli meyveler için kullanılan klon anaçları genellikle çelikle ve bazıları da doku kültürleri yolu ile çoğaltılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif oysa yumuşak çekirdekli meyvelerin klon anaçları ise başarılı bir şekilde arazide “değiştirilmiş tepe daldırması” yöntemiyle çoğaltılmaktadırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif - 80-100 cm boyundaki bir yaşlı köklü damızlık bitkileri, ekolojik bölgelere göre, aralık-mart aylarında sıra arası 1http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m ve sıra üzeri 25 cm aralıklarla, toprakla 450’lik açı yapacak şekilde dikilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif dikim esnasında 20 cm’lik tepe kısımları kesilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif - haziran sonu ve temmuz ayı başlarında bitkiler tamamen toprağa yatırılırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif - ertesi yıl Şubat-mart aylarında budama zamanı toprak üstündeki sürgünlerin tamamı kesilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif - mayıs ayı sonlarına doğru 15 – 20 cm uzunluğa erişince sürgünlerin dibine topraktan 2 cm yüksekliğe kadar ph’sı 4http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5-5 olan torf ve 2 cm kumlu toprak serilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bundan sonra haftada bir ve her defasında 5 cm kumlu toprak serilerek 10-15 cm yükseklikteki köklenme ortamı görevi yapacak kümbet oluşturulurhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif - ekolojik bölgelere göre aralık – mart aylarında, ana damızlık bitkilerden köklenmiş sürgünlerin kesimi başlarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bunun için, kümbet toprağı önce elle açılarak köklenmiş sürgünler budama makası yardımıyla ana bitkiden ayrılırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif - haziran ayında itibaren aynı yol izlenerek, aynı yerde ve aynı anaçlardan 12 – 15 yıl süreyle üretim gerçekleştirilebilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

bodurlaştırıcı anaçlar Üzerine aşılı Çeşitlerle bahçelerin kurulması

meyvecilikte kullanılan bodur ve yarı bodur anaçları sayesinde birim alana daha fazla ağaç dikilerek sık dikim yapma imkanı sağlanmış olurhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif türlere ve kullanılan anaçlara göre dekara dikilebilen ağaç sayıları da değişmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif değişik toprak koşullarına göre bodur ve yarı bodur anaçlar üzerine aşılı çeşitlerden ekonomik ve optimum bir verim elde etmek için dekara dikilecek ağaç sayıları meyve türü bodur anaç yarı bodur anaç elma 140-200 75-125 armut 114-140 75-85 ayva 114-140 75-85 erik 65-85 50-65 Şeftali 65-85 50-65 kiraz 60-75 40-50 vişne 60-75 40-50 yukarıdaki çizelgede gösterilen ağaç sayıları üzerine anaçlardan başka, toprağın verimliliği, çeşidin kuvveti ve verimliliği, iklim, budama ve terbiye şekli ile ağacın alacağı son büyüklük durumu rol oynarhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

sık dikim bahçelerinde uygulanan terbiye Şekilleri

m9 anacı üzerine aşılanmış ağaçlar dışında, diğer tür, çeşit ve anaç kombinasyonlarından oluşan ağaçlarda genellikle değişik doruk dallı (modifiye lider) veya çam şekli budama ve terbiye sistemleri önerilmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif söz konusu terbiye şekilleri budama dersinde etraflıca açıklanmıştırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif burada bodur m 9 anacı üzerine aşılı elma çeşitleri için sık dikim bahçeleri için önerilen “İnce İğ Şekli” budama ve terbiye sistemi açıklanacaktırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif m 9 anacı üzerine aşılı ve kuvvetli gelişen tüm elma çeşitleri için sık dikim bahçeleri kurulacağı zaman, hemen düşünülmesi gereken terbiye şekli “ince iğ” (slender spindle)’dirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif aşağıda, ağaçlara bu terbiye şeklinin nasıl verileceği açıklanmıştırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

 

bir yaşlı fidanların dikim mevsimindeki budanmaları

İyi şekillenmiş bir “ince iğ” elde etmek için, dallanmış, bir yaşlı fidanlar en iyi dikim materyalidir (Şekil 6)http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu sistemde bir yaşlı dallanmamış fidanlar da kullanılırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif İster dallanmış, ister dallanmamış olsun bir yaşlı fidanların tepelerinin, fidanın büyüklüğüne, toprağın verimliliğine ve verilecek dikim sıklığına göre, topraktan itibaren 75 – 85 cm yükseklikten kesilmeleri gerekirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

birinci gelişme mevsimi sonunda yapılacak budama

ağaç dengeli bir gelişme gösterirse, yok denecek kadar az budama yapılır veya hiç yapılmazhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif eğer ağaç 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m’yi geçmişse, genellikle liderin uzantı dalının çıkarılması yeterlidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bunun anlamı, liderde uç kesimi yapılmayıp, liderden yeni çıkan sürgünlerden, aşağıdan itibaren birincisi üzerinden kesim yapmak demektir (Şekil http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gifİlk gelişme mevsimi sonunda, ana gövde üzerinde bulunan ve topraktan itibaren 40 cm’ye kadar olan dallar çıkartılırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yan dallar ilk gelişme mevsiminin sonunda, iple aşağı doğru geniş açı yapacak şekilde bağlanmak veya ağırlık asmak suretiyle eğilirlerhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ancak eğilemeyecek kadar çok dik gidenler, budama zamanında tamamen dipten çıkartılırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yan dallarda hiçbir şekilde uç kesimi yapılmazhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif
İkinci gelişme mevsimi sonunda yapılacak budama

ortadaki lider dal üzerinde yapılacak işlem, bundan önceki mevsimde olduğu gibidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif lider dalın uzantısı zig-zag gelişmeye imkan verecek şekilde, bununla rekabet edebilecek olan dalla değiştirilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yan dallarda uç alma ve dipten çıkarma yine kesinlikle yapılmazhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ancak çok dik dal varsa dipten çıkarılmalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu devrede, eğer varsa bir önceki mevsimde yapılmış olan hata giderilmeye çalışılırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Örneğin bir önceki mevsimde eğer çok kuvvetli gelişen bir dal ağaç üzerinde muhafaza edilmiş ise, bu dal ağaç için büyük bir ağırlık getireceğinden, ağaçtaki dengenin sağlanması için bunun çıkartılması gerekebilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif
Üçüncü gelişme mevsimi sonunda yapılacak budama

bu mevsimde de, aynı bir önceki mevsimde olduğu gibi, zig-zag gelişmeyi sağlamak için lider dalın uzantısı değiştirilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif eğer gelişme kuvvetli ise, liderin iki yaşlı kısmında uç kesimi yapılabilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif gelişme zayıf ise, bu uç almayı yıllık sürgünde yapmak yeterli olurhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif yan dallarda uç kesiminden kaçınmak gereklidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif eğilebilecek derecede ve yatay durumdaki dallar kesinlikle çıkarılmayıp aşağıya doğru eğilmelidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif daha önceki yıllarda lider dalda yapılmış olan sert kesim sonucunda, çatı üzerinde oluşan çok kalabalık ve ağaç için taşınmayacak kadar ağırlık yapan dallarda, uç kesimi yapılmaksızın dipten çıkarma yapılmalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif daha kaliteli meyve almak için aşağı doğru ve toprağa değecek şekilde yaklaşmış meyve dalcıkları kısaltılmalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif
dördüncü ve daha sonraki mevsimlerin sonunda yapılacak budama

beş ve daha yaşlı ağaçların tepeleri gerekli olduğunda kısaltılmalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif eğer ağaç yüksekliği kabul edilebilir yükseklik olan 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif5 m’yi geçmiş ise, her budama mevsiminde bir ve daha yaşlı dallarda kısaltma tipi budama yapılabilirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Özellikle ağacın tepesinde oluşan kalabalık ve kuvvetli gelişen dallarda dipten çıkarma yapılmalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif dördüncü ve daha sonraki gelişme mevsimlerinde ağacın çatı dalları üzerindeki ikinci derecedeki dallarda hem kısaltma tipi ve hem de seyreltme (dipten çıkarma) tipi budama yapılırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif Şekil 13’de bahçe kuruluşundan itibaren özen gösterilmiş ve bunun sonucunda da ideal şekli almış dokuz yaşlı bir golden delicious ağacının budamadan önce ve sonraki durumu görülmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

Çok bodur gelişen ağaçların desteğe alınmaları

diğer meyve türlerinde bodur ve yarı bodur anaçlar kullanıldığında, ağaçlar ilk 1-2 yıl herekle desteklenmeye ihtiyaç göstermektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif oysa, m 9 anacı üzerine aşılı çeşitlerle elma bahçeleri kurulacağı zaman, her ağacı dikimden itibaren olmak üzere ve ömrü boyunca bir herek ile desteklemek gerekmektedirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif bu herek, 2http://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif60 m boyunda olup; 50 cm’lık kısmı toprağın altında kalacak şekilde ve hakim rüzgar yönünde çakılırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif herek 3-5 cm çapında olmalı ve toprağın altında kalan kısmı ziftlenmelidirhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif ağaçlar, dikimden itibaren hereğe ip veya başka bir malzeme ile bağlanmalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif herek ile ağaç arasında 10-15 cm uzaklık bulunmalıdırhttp://www.keyfialem.net/ub/smilies/nokta.gif

 

     

          Bodur Elma Yetiştiriciliği

Toprak Hazırlığı
Bahçe kurulacak arazi uzun süre işlenmemiş ise sürüm öncesi toprak patlatılmalı ve ardından derin sürülerek ve yaz mevsimi sonuna kadar toprağın havalanmasını ve güneşlenmesini sağlamak için beklenmelidir. Eğer daha önce yetiştiricilik yapılan bir alanda dikim yapılacak ise bahçe yapılacak yerin toprağı ilkbahar, yaz aylarında derin bir şekilde sürülmelidir. Çıkan eski kökler temizlenmelidir. Sonbaharda kesekleri kırmak dağıtmak, araziyi tesviye etmek için tırmık veya diskaro çekilerek arazi dikime hazır hale getirilir. Elma fidanı dikilmeden önce mutlaka toprak analizleri yardımı ile bahçe kurulacak alanın toprak özelliği ve içeriği belirlenmeli, yapılacak uygulamalar analiz sonrası ortaya çıkan değerler ışığında yapılmalıdır. Toprağın hazırlanması sırasında genel olarak yapılacak uygulamalar; gerek olduğu takdirde dikim öncesi dekara 3-4 ton 2-3 sene yanmış gübresi çiftlik gübresi (gübre yanmamış olursa yabancı ot tohumu ve toprak altı zararlıların larva ve yumurtaları olacaktır), dekara 25-50 kg Triple Süper Fosfat (TSP) veya Diamonyum Fosfat (DAP) dekara 20-40 kg Potasyum Sülfat gübreleri uygulanabilir. Uygulama sırasında gübreler pulluk yardımı ile derin sürüm yapılarak toprağın 20-25 cm derinliğine ulaştırılmalıdır. Damla veya mini spring sistemi kurulacak ise azot, fosfor ve potaslı gübreler sulama ile birlikte bir program dahilinde verilir.

Dikim Yerlerinin Belirlenmesi ve İşaretlenmesi

Fidan dikimi yapılmadan önce dikim noktaları kazıklarla işaretlenir, bu amaçla uzun bir ipin arazinin üst başına gerilmesi ile dikim sıraları, sağ yada sol başına gerilmesi ile de ilk sıranın fidan yerleri belirlenir. Bu aşamadan sonra her sıraya gerilen ip doğrultusu boyunca fidan aralıklarına eşit boyda bir demir profil yada şerit metre yardımı ile sıra üzeri fidan yerleri tek tek ve kontrollü olarak belirlenir ve kamışlarla işaretlenir.

 Şekil-1

Tavsiye edilen bodur ve yarı bodur elma dikim aralıkları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
M9 (bodur anaçlı) – M106 (yarı bodur anaçlı) çeşitlerin sıra arası ve sıra üzeri (m.)

 

Dikim sıklığı arttıkça dekara dikilen fidan sayısı artmakta, dolayısıyla ilk yıllarda dekardan alınan meyve miktarı da artmaktadır. Güneş ışığından iyi yararlanmak amacı ile dikim sıraları kuzey – güney istikametinde olmalıdır Tozlayıcı çeşit sırası 30 metreyi geçmemelidir. Bu amaç ile her 5-6 sırada bir dölleyici sırası dikilmelidir.. Şekil-1 de belirtilen örnek dikim planında içi dolu yuvarlak noktalar dölleyici çeşidin dikim yerlerini, siyah oval çizgiler ise ana çeşitlerin dikim yerlerini belirtmektedir. Fidan yerlerini belirlemede ve fidan dikimi esnasında dikim tahtası kullanılmalıdır (Şekil – 2). Fidan dikilecek çukur, burgu yada elle kök uzunluğunun yaklaşık 2 katı (40 cm.) çapında ve 30-40 cm derinliğinde olacak şekilde hazırlanır (Şekil -3). Bazen pratik olması amacı ile sıra üzeri, kanal açan pullukla derin ve geniş olarak sürülür ve dikim yapılır.

Şekil – 2


Şekil -3

Drenajı bozuk olan topraklara drenaj kanalları açılmadan dikim yapılmamalıdır. Su geçirgenliği az olan arazide 50 cm genişlik ve 30 cm yüksekliğindeki set üzerine çukur açıldıktan sonra fidan dikilmesi ve iki sıranın tam ortasına tekli pullukla 25 cm derinlikte bir kanal açılması bahçenin uzun ömürlü olması için iyi bir tavsiyedir

Fidan Dikimi
Basit bir işlem olan fidan dikim işlemi doğru yapılmadığı takdirde ağaçlar gelişemezler veya ölürler. Dikim yapılırken dikilecek fidanlar uzun süre açıkta bırakılmamalı, köklerin kurumasına izin verilmemelidir.Fidanlar nemli olarak korunmalıdır.

Fidan dikimi genel olarak sonbaharda yaprak dökümü ile ilkbaharda ağaçlara su yürümesine kadar geçen zamanda yapılır. En uygun dönem kışı ılık geçen yerlerde sonbaharda, kışı sert geçen yerlerde ilkbaharda dikmektir. Fidanlar iklim ve toprak şartlarının müsait olduğu durumlarda ağaca su yürümeden önce dikilmelidir. Kışı çok sert olmayan kurak yerlerde sonbahar dikimi daha iyi sonuç veriri. Bunun nedeni sonbaharda dikilen fidanların kış yağışları ve toprak ısısının uygun olduğu günlerde kök gelişmesine başlamasıdır.

Dikimi yapılacak olan fidanların köklerindeki yaralı ve kırık kısımlar makas ile temizlenir. (Özellikle odunsu kökler) bu sayede söküm sırasında zarar görmüş kök parçaları kesilerek temizlenmiş olur . Daha sonra bir kap içerisinde hazırlanan ilaçlı suya (100 litre suya 400 gr. Captan + 100 gr. Benlate veya 100 litre suya 400 gr. Captan + 100 gr Deresol) fidan kökleri daldırılarak kök hastalıklarına karşı önlem alınır.

Fidan dikim yerleri küçük kazıklarla belirlendikten sonra gerek çukurların açılması gerekse fidanların dikimi için dikim tahtası kullanılmalıdır. Böylece fidanların tam işaretlenen yerlere dikilmeleri nedeniyle sıraların düzgün olması sağlanır.


Şekil-6

Açılmış olan çukurlar içerisine üst toprak konur ve kümbet yapılır. Fidan dikim tahtasının ortasına aşı noktası hakim rüzgara karşı (genellikle güneye bakacak şekilde) ve aşı noktası toprak seviyesinden 20 cm. yukarıda olacak şekilde yerleştirilir ve toprakla doldurulur. Kökler arasında hava boşlukları kalmaması için toprak, hafif hafif ayakla bastırılarak yerleştirilir. Killi ağır topraklarda sıkıştırma işlemi su ile yapılmalıdır (Şekil -6). Fidan dikiminden hemen sonra derhal 20-25 litre can suyu verilmelidir.

İlkbaharda dikilen dalsız fidan tamamen, don tehlikesi tamamen geçtikten sonra aşı noktasından 65-70 cm., yerden ise 85-90 cm.’den lider olabilecek iyi gelişmiş bir gözün 1-2 mm. yukarından meyilli kesilir. Eğer fidan 3 den az yani 1-2 dalı var ise bu dallar kesilir ve fidan yukarıda tarif edildiği şekilde bir göz üzerinden kesilerek dikilir.

Fidanlıktan alınan fidan geniş açı ile çıkmış en az 5-8 dallı ise fidan dallı olarak dikilir. Dikim işlemi çiçeklenmeye yakın bir zamanda yapılmış ise dalların uzunluğunun yarısı bir alt gözden kesilir. Dikim işlemi çiçek açımından 6-8 hafta önce yapılmış ve dalların uzunluğu 60 cm den az ise dalların uç kesimini yapmak isteğe bağlıdır. Kesilmeden bırakılan ve yere paralel olacak şekilde eğilen dallar ikinci yıl bol meyve verecektir. Bunun aksine dal uzunluğunun 1/4 veya 1/3 ünün kesilmesi dallanmayı arttıracak, meyve gözünün gövdeye yakın yerde oluşmasını arttırarak ölü göz (çıplak gövde) oluşumunu azaltacak ve dalın kalınlaşmasına neden olacaktır. Dallı fidan dikiminde lider en üstteki daldan 30-35 cm yukarıdan kesilir, ancak kesimden sonra dallanma olacağı ve birinci katta dal sayısı artacağı için yeni çıkan dallar koparılır ve liderin büyümesi sağlanır.

NOT: Aşı noktası toprak seviyesinden 20 cm yüksekte olmalı, böylece aşı noktası yüksek olan ağaçların kuvvetli gelişmesi önlenmiş olur. Aksine aşı noktası yere yakın olan Ağaç güçlü gelişir. Aşı noktası toprakla örtülür ise ağaç aşı noktası üstünden köklenerek bodur ağaç özelliğini kaybetmiş olur.

Bodur Ağaçlarda Direk Dikimi
Modern meyve yetiştiriciliğinde bodur anaçlar (M9, M26) kullanıldığında; ağaçların yıkılmasını önlemek, dalları eğmek ve meyve yükünü taşımak amacıyla her ağaca bir direk veya telli terbiye sistemi gereklidir. Bu amaç için sanayi borusu, empreylenmiş ağaç direk veya beton direkler kullanılmaktadır. Direk dikim işlemi fidan dikiminden önce yapılır ise çok iyi olur (Şekil -8).


Şekil-8

Sulama ve Gübreleme Uygulamaları
Sulama; diğer tarımsal faaliyetlerde olduğu gibi etkinliği arttıran ve günümüz iklim koşullarında mutlaka gerekli olan bir uygulamadır. Sulama uygulamasının önemi kadar bir sulamada verilmesi gerekli oan su miktarı ve sulama zamanın iyi belirlenmesi gerekir. Meyve yetiştiriciliğinde kontrollü su uygulaması meyve verim ve kaletesine büyük ölçüde etki eder.

Kontrollü su uygulamaları modern sulama yöntemleri ile mümkündür. Bu yöntemlerin başında damla ve mini yağmurlama sulama yöntemleri gelmektedir. M9 anacı ile sık dikilen bahçeler için damla, M106 anaçları ile dikilen bahçelerde mini yağmurlama sistemleri uygundur.

Bodur elma yetiştiriciliğinde yöntemlerden her ikiside kullanılabilir. Ancak yöntem seçiminde; bitkinin sı üzerindeki aralığı, su kaynağının debisi, içindeki çözünmüş maddelerin miktarı ve toprağın bünyesi (hafif, ağır toprak) etkilidir. Unutulmaması gereken en önemli koşul, ağacın gölgelediği alanın yani kök bölgesinin tamamına yakın ıslatılmasıdır. Hangi sistem kurulursa kurulsun bitkinin su ihtiyacının tam karşılanması tavsiye edilir.

Damla yada mini yağmurlama sulama yöntemiyle sulama yaparken özellikle aşırı sulamalardan kaçınmak gerekir. Aşırı sulamalarda besin maddeleri kök bölgesinden yıkandığı gibi sürgün gelişimide fazla olur ve meyve gözü oluşumları azalır, ayrıca kloroz gözlenir. Dolayısıyla üreticilerimizin sulama yaparken bitkide oluşan durumları iyi incelemesi buna uygun sulama programı oluşturması tavsiye edilir. Bunun yanında unutulmaması gereken ağır bünyeli toprakların su tutma kapasiteleri hafif bünyelilere göre daha fazla olacağından çok geçirgen topraklarda sulama aralıkları ve uygulanan su miktarı fazla olabilir. Ayrıca yapılan araştırmalara göre özellikle çiçek döneminde sulama yapılmaması ve meyve bağlamanın ardından yaratılacak su stresi sonucunda meyve dökümü artar, meyve kalitesi büyük ölçüde azalır ve ebadı küçük kalır. Ancak meyvede istenen tat ve aroma ve iriliğinin korunması amacıyla sulama düzenli yapılmalıdır.

Gübreleme programı yapılırken mutlaka toprak ve yaprak tahlili (tam çiçeklenmeden 8-10 hafta sonra) sonuçları göz önünde tutulmalıdır. Ancak genel bir tavsiye olarak aşağıdaki gübre uygulaması yapılabilir.

Dikimden sonraki ilk yıl (Dekara) :

Dikim anında, fidan çukuruna kimyasal gübre uygulamaları yapılması, yanlış uygulamalar sonucunda taze köklerin yanmasına neden olabileceğinden tavsiye edilmez. Bunun yerine, vejatasyon başladıktan 2-3 hafta sonra damla yada mini sprik sistemi ile gübrelemelere başlanması tavsiye edilmektedir. Ayrıca vejetasyon dönemi içerisinde 2 kez mikro elementleri içeren bir yaprak gübresi ile uygulama yapmak uygun olmaktadır.

Dikimden sonraki ilk yıl (dekara):

· 3-4 kg N/Da, 1,5-2 kg P2O5 /da, 5-6 K2O /da besin elementi için

· 10 kg Amonyum Sülfat

· 2 kg MAP (Mono Amonyum Fosfat)

· 12 kg Potasyum Sülfat veya Potasyum Nitrat

· 2 kg Fosforik Asit ( %85 )

Normal Verimdeki Bir Bahçe İçin (Dekara)

· 8-10 kg N/da, 2-3 P2O5 /da, 14-16 kg K2O /da

· 30 KG Amonyum Sülfat

· 5 kg MAP

· 32 kg Potasyum Sülfat veya Potasyum Nitrat

· 8 kg Magnezyumlu bir gübre

Bortraks ve Zimtraks sonbaharda yapraktan uygulanır.
 

ARMUT YETİŞTİRİCİLİĞİ

ARMUDUN KÜLTÜR TARİHİ


Armut kültürünün yapıldığı ve en eski olduğu memleketler arasında: Anadolu italya Fransa Belçika gibi memleketler görülmektedir. Amerika'ya ilk olarak armut İngiliz ve Fransız kolonistler tarafından 1630 yılında dikilmiştir. Sonradan burada büyük ölçüde geliştirilmiş ve Batı ve Doğu armutları ile pek çok sayıda çalışmalar yapılmıştır.

Kültür armudu bütün dünya üzerinde elma kültürünün yayıldığı hemen her yerde yetiştirilmektedir. Yalnız armut kültür elmalarına göre sıcağa ve kurağa daha az hassas olduğundan yayılma alanı mesela kuzey yarımkürede anca 55. enlem derecesine ulaşabildiği halde elmanın iyi yetişemediği Akdeniz'in sıcak iklimli bölgelerinde de önemini korumaktadır.

Memleketimizde armut yetiştiriciliği hemen bütün bölgelerimize yayılmıştır. Bugün dünya üzerinde 2000 yılında 1.541.733 ha. alanda 16.981.168 ton armut üretilmektedir.

SINIFLANDIRILMASI

Dünyadaki armut çeşitlerinin sayısının 5000'den fazla ve Türkiye'de yetiştirilenlerin sayısının ise 640 dolayında olduğu tahmin edilmektedir. Bu zenginlik içinde armut çeşitleri Diel - Lucas pomolojik sisteminde 15 grup altında toplanmışlardır.

Armutlar; Yağ Armutları Yarım Yağ Armutları Bergamotlar Yarı Bergamotlar Yeşil Uzun Armutlar Sürahi Armutları İri Armutlar Paslı Armutlar Misket Armutları Erimez Armutlar Tarçın armutları. Uzun Hoşaf Armutları Yuvarlak Hoşaf Armuttan Uzun Şıra Armutları ve Yuvarlak Şıra Armutları şeklinde gruplandırılmışlardır.

Bu 15 grup içerisinde toplanan armut çeşitlerinden ilk 11 gruba girenler sofralık son 4 gruba girenler ise sanayi armutlarıdır.

ARMUDUN MORFOLOJİK VE BİYOLOJİK ÖZELLİKLERİ

MORFOLOJİSİ

Habitüsü: Armut ağacı daha çok dikine büyür. Doruk dalının yukarıya doğru uzaması ve yanlara doğru dallanmasıyla çeşitlerde taç bir piramit şeklini alır.

Armutlarda gövde rengi genel olarak koyu gridir. Bununla beraber gerek kabuk rengi ve gerek borkelerin şekil ve kalınlıktan çeşitlere göre değişir.

Tohumdan yetişen armut bitkilerinde kök kazık kök şeklindedir ve derinlere gider. İyi topraklarda ve sulanan yerlerde yan ve saçak kök oluşumu iyidir.

Dallar: Armutlarda dallar odun ve meyve dalları olarak ayntır. Meyve dalcıklarından topuz kargı ve dalcıklar elmalardakine benzerse de burada daha genç dalcıkların erken meyveye yattıkları da unutulmamalıdır. Bundan başka armutlarda keselere elmalardan daha çok rastlanır ve bu dal şekli bir kısım çeşitlerde çok yaygındır. Armutlarda dalcıklar elmalardan farklı olarak çoğunlukla tüysüzdür.

Gözler: Armutlarda yaprak sürgün ve çiçek olmak üzere üç tip göz vardır. Yaprak gözleri bir yıl önceki yaprakların koltuklarında teşekkül eden ince gözlerdir. Açıldıklarında tek tek yapraklar meydana gelir.

Sürgün gözleri daha çok dalcıkların uçlarında tepe tomurcuğu halinde olur. Uyanmaları ile kısa ve uzun sürgünler meydana gelir. Böylece dalcıkların büyümeleri ve tacın dallanması temin edilir.

Meyve gözleri dalcıkların uçlarında ve az sayıda olarak bazı çeşitlerde yaprak koltuklarında meydana gelir. Uçları sivri kenarları keskin ve tüysüzdür.
Çiçek gözleri armutlarda da karışıktır. Yani bunlarda da bir göz içerisinde hem çiçek ve hem de yaprak yerleri vardır. Böylece çiçekler açıldıkları zaman ağaçta yapraklanma da olur.

Meyve: Yalancı meyve olup elmada olduğu gibi ovaryum ile çanak ve taç yapraklar ve stamenlerin alt kısımlarının birleşimi olana dokuların ( accessory ) birlikte gelişmeleriyle meydana gelmektedir.

Bazı çeşitlerin meyvelerinde ise taş hücreleri meydan gelir ve bunlar meyve yenirken kumluluk hissi uyandırırlar. Taş hücrelerinde oluşumu çeşide bağlı olduğu kadar toprak koşullarıyla da ilgilidir.

Döllenme Biyolojisi: Armut çeşitlerinden bazıları kendine verimli olarak bilinirse de yüksek bir meyve tutumu ve verimlilik sağlamak için karşılıklı tozlaşma gereklidir.

ARMUDUN EKOLOJİK İSTEKLERİ


İKLİM İSTEKLERİ

Armut bir mutedil iklim ağacıdır.

Armut çiçek tomurcuklarının farklı gelişme dönemlerindeki dona dayanımları ( °C ):

Uyanan
TomurcukPatlayan
TomurcukSıkı
DemetBeyaz
Tomurcukİlk
ÇiçekTam
ÇiçekÇiçek
Sonrası%10 Ölüm-94-67-44-33-28-22-22%90 Ölüm-180-140-94-56-50-44-44
Armutlar genel olara 7 °C nin altında 1000 - 1500 saat soğuklamaya ihtiyaç gösterirler. Bu türün bir çok çeşidinde yüksek kaliteli meyveler yazları sıcak ve kurak yerlerde olur.

TOPRAK İSTEKLERİ

Armut toprak bakımından fazla seçici değildir. Bununla beraber toprak ne kadar derin geçirgen sıcak ve besin maddelerince zengin olursa ağaçların gelişmeleri de o kadar iyi ve verimleri o nispette yüksek olur.

Buna göre bol verim ağaçlar ve yüksek kaliteli meyveler elde edebilmek için en iyi topraklar derin sıcak iyi drene edilmiş tınlı topraklardır. Armutlar için 60 - 70 cm derinliklerdeki bir toprak profili yeterli olmakla birlikte biraz daha az derin topraklarda alt tabakanın kök gelişimine müsaade etmesi gerekir ki böylece kökler alt kısımlardan nem sağlayabilsinler. Armut bahçesi kurarken en sakınılması gereken topraklar yüzlek kireçli topraklar kuvvetli alkali topraklar veya alt toprak tabakalarına doğru yüksek oranda kireçli su bulunduran topraklardır ki böyle yerlerde ayva üzerine aşılı armutlar demir noksanlığından büyük zarar görürler.

Armutlar topraktaki organik madde miktarının oldukça yüksek olmasını severler. Bu bakımdan zayıf topraklan çiftlik gübresiyle takviye etmek gerekir.

ARMUDUN YETİŞTİRİCİLİĞİNİN TEKNİK ÖZELLİKLERİ

ARMUT ANAÇLARI

Klon Anaçları:
Armudun en önemli bodur klonal anacı ayvadır. Ayvanın Quince A B C klonları dünyaca meşhur olup bunlardan en çok kullanılan QA anacıdır. Ancak bu anaç kireçli ve drenajı kötü topraklar için uygun değildir.

A.B.D' de son yıllarda OH X F seleksiyonları ( P. Comminus L) PQBA 29 QC anaç olarak kullanılmaktadır.
Armut Klon Anaçları:

OHXF 97:
Kök yayılımı çok azdır. Kökün tutunması aşı uyuşması ve uniform yapı ve mahsuldarlık çok iyidir. Meyve
büyüklüğü ve erken verime etkisi orta derecededir.
Soğuk kış sıcaklıklarına kumlu ve killi topraklara yüksek toleranslıdır. Mahsuldarlığa etkisi iyidir. Standardın % 100 kadar taç
yapmaktadır. Ilık kış ve sıcak yazlara düşük pH' a kloroza nemli ve kuru topraklara karşı orta derecede mukavimdir.
Ateş yanıklığına ve geriye doğru ölüm hastalıklarına karşı çok toleranslıdır. Bakteriyal kanser ve kök funguslarına karşı
toleranslıdır. Yaprak lekesi armut kütlemesi kök kanseri kök boğazı çürüklüğüne karşı orta derecede toleranslıdır.Pamuklu bite
karşı hassas nematotlara karşı çok hassastır.

OHXF333:
Kök yayılımı çok azdır. Kökün tutunması aşı uyuşması ve uniform yapı ve mahsuldarlık çok iyidir. Meyve büyüklüğü ve erken verime etkisi orta derecededir. Soğuk kış sıcaklıklarına kumlu ve killi topraklara yüksek toleranslıdır. Standardın % 70 kadar taç yapmaktadır. Ilık kış ve sıcak yazlara düşük pH' a kloroza nemli ve kuru topraklara karşı orta derecede mukavimdir. Ateş yanıklığına ve geriye doğru ölüm hastalıklarına karşı çok toleranslıdır. Bakteriyal kanser ve kök funguslanna karşı toleranslıdır. Yaprak lekesi armut küllemesi kök kanseri kök boğazı çürüklüğüne karşı orta derecede toleranslıdır ( Rom ve ark. 1987 )

Ayva Klon Anaçları:

M QA ( Angers ):
Üzerine aşılı armut çeşitlerini bodurlaştırıcı etkiye sahiptir. Yabani armut anacı üzerine aşılanmış aynı çeşitlerin % 30- 60' ı kadar büyür ve ortalama olarak bir yıl daha önce mahsule yatar.

Araziyi ekonomik olarak kullanmak için sık dikilmeleri tavsiye edilir. Her ağaca bir herek verildiği zaman 3 x 45 m tele alındığında 3x 25 m aralıklarla dikilmeleri tavsiye edilir. Bahçe performanstan da oldukça iyidir.

PQBA 29:
Provence ayvasından selekte edilmiştir. Standardın % 55 büyüklüğünde taç oluşturur. Güçlü üretime ağır girer fakat yüksek verimlidir. Meyve kalitesi ortadır. Williams ve Abbe Fetel ile uyum gösterir fakat bu çeşitlerde ara anaç ile daha iyi sonuç verir. Armut göçürene armut küllemesi kök kanseri pamuklu bite çok toleranslıdır. Yaprak lekesi ve ateş yanıklığına çok hassastır.

ARMUT BAHÇESİ TESİSİ


Armut bahçeleri ya aşılı fidanlarla veya kurak koşullarda çöğür yetiştirip üzerine aşı yapılarak kurulmaktadır. Bahçe kurulurken bir yaşlı iyi dallanmış fidanlardan yararlanmak en iyisidir. Çünkü fidanlık döneminde iyi dallanmış fidanlar erken meyveye yatarlar.

Armut bahçelerinde ağaçlar arasında bırakılacak aralık ve mesafeler ekolojik şartlara ve kullanılacak anaca göre değişir. Nemli bölgelerde ayva anaç olarak kullanıldığı zaman 2 - 3 m orta boydaki ağaçlar için 3-5 m ve armut çöğürü üzerindekiler içinde 6 - 8 m aralık ve mesafe yeterli. Kıraçlarda ahlat anacı üzerinde bu mesafeler daha geniş tutulur.

YILLIK BAKIM İŞLERİ

Budama:
Modifiye- Lider sistemi terbiye şekli armutlar için iyi gelir. Durum elmadakinin aynısıdır. Armutlarda çok görülen ateş yanıklığı hastalığından dolayı meydan gelecek dallardaki ölme ihtimali hesaplanarak 4- 6 ana çatı dalının gelişmesi sağlanır. Bunun için armutlardaki satın alınan fidan 90 - 120 cm yerine 120 -140 cm uzunlukta olursa daha iyi olur.

Budama elmalarda olduğu gibi çok hafif olmalıdır. Mahsule yatan ağaçlara hafif bir budama tatbik edilmesi ve yaygın bir gelişmenin temini için dal ve dalcık çıkarması yapılmalıdır.

Mahsul verme durumu bakımından armut çeşitleri iki gruba ayrılırlar:

1. Kısa meyve dalcıklı çeşitler bu çeşitlerden Beurre Hardy B. Bosc Beurre Clairgeau Lavvson ve Remish Beauty' de yeni gelişme daima yeni kesim yerlerinde olur
2. Kuvvetli meyve dalcığı ve sürgün meydana getiren grupta Williams Eastar Beurre Winter Nelis ve Patrick Barry çeşitleri vardır.

Birinci gruba giren çeşitlere bol miktarda çiçek gözü teşekkül etmeleri için orta derecede bir budama yapılması gereklidir. Bunlarda keza kısaltma ite dal ve meyve dalcıklarında seyreltmede tavsiye edilir ikinci gruba giren çeşitlere ise çok hafif bir budama yapmak gerekmektedir.

Gerek kışın gerekse büyüme mevsiminde ağaçlar kontrol edilerek ateş yanıklığı hastalığı uyku devresinde iken yakalanmalıdır. Bunun için ağacın tepe gelişmelerine bakmak yeterli olur. Bunlara bulaşmış sürgünlerde yapraklar kış mevsimi boyunca kaldıkları için kolayca tanınırlar. Hastalık görülür görülmez hastalıklı kısmın hemen kesilip atılması ileride çok dal çıkarılmasını önlediği gibi hastalığı da frenler.

Gübreleme:
Gübrelemede esas toprak ve yaprak analizlerinin yapılmasıdır. Buna göre de eksikler giderilmelidir. Armutlar genellikle azota karşı elmalardan daha çok tepki verirler ve meyvelerin kalitelerinde herhangi bir bozulma olmadan rahatça azot gübrelemesi yapılabilir. Ancak azot gübrelemesinde dikkate alınması gereken önemli husus ateş yanıklığıdır. Çünkü aşın sürgün büyümesi bu hastalığın etkinliğini çok arttırır.

Seyreltme:

Bartlett B. Hardy B.Bosc gibi çeşitler bazen her huzmede 3-5 meyve olacak şekilde meyve bağlarlar ki bunların sayısını 1 -2 ye düşürmek gerekir. Ancak seyreltmede ağaç üzerindeki ürün yükü de dikkate alınır eğer ağacın üzerindeki meyve tutumu yüksek değilse huzmelerde seyreltme yapmaya gerek yoktur.

Armutlarda elle seyreltme çiçeklenmeden 50 - 70 gün sonraya kadar yapılabilir.

Derim:
Bir ağaçta derim hiç değilse üç kez tekrarlanmalıdır. Derim olgunluğunun tayininde burada da meyve kabuğunun taban rengi meyvenin daldan ayrılma durumu meyve etinin sertliği ve tam çiçekten olgunluğa kadar geçen süre dikkate alınır.

Seçme Boylama:

İhracat standartlarına göre armutlar Ekstra Birinci sınıf ve ikinci sınıf olmak üzere üç kalite sınıfına ayrılır. Buna göre meyveler tam ve sağlam olmalı üzerlerinde gözle görülen ilaç artığı bulunmamalı üzerleri yaş olmamalı ve yabancı tat ve koku olmamalıdır. Bu sınıflarla ilgili toleranslar TSE' nin ilgili standardında verilmiştir.


      

Bodur Kiraz Yetiştiriciliği

Toprak Hazırlığı
Bahçe kurulacak arazi uzun süre işlenmemiş ise sürüm öncesi toprak patlatılmalı ve ardından derin sürülerek yaz mevsimi sonuna kadar toprağın havalanmasını ve güneşlenmesini sağlamak için beklenmelidir. Eğer daha önce yetiştiricilik yapılan bir alanda dikim yapılacaksa bahçe kurulacak yerin toprağı ilkbahar, yaz aylarında derin bir şekilde sürülmelidir. Sonbaharda arazi üzerindeki kesekleri kırmak, dağıtmak ve araziyi tesviye etmek için tırmık veya diskaro çekilerek arazi dikime hazır hale getirilir.
 


Kiraz fidanı dikilmeden önce mutlaka toprak analizleri yardımı ile, bahçe kurulacak alanın toprak özellikleri ve içeriği belirlenmeli, yapılacak uygulamalar analiz sonrası ortaya çıkan değerler ışığında yapılmalıdır. Toprağın hazırlanması sırasında genel olarak yapılabilecek uygulamalar ; Gerekli olduğu taktirde dikim öncesi dönüme 3-4 ton çiftlik gübresi (2-3 sene yanmış), dönüme 25-50 kg TSP yada DAP, dönüme 20-40 kg potasyum sülfat uygulanabilir.Uygulama sırasında gübreler pulluk yardımı ile derin sürüm yapılarak, toprağın 20-25 cm derinliğine ulaştırılır.
Dikim Yerlerinin Belirlenmesi ve İşaretlenmesi
Bahçe kurulacak arazi uzun süre işlenmemiş ise sürüm öncesi toprak patlatılmalı ve ardından derin sürülerek yaz mevsimi sonuna kadar toprağın havalanmasını ve güneşlenmesini sağlamak için beklenmelidir. Eğer daha önce yetiştiricilik yapılan bir alanda dikim yapılacaksa bahçe kurulacak yerin toprağı ilkbahar, yaz aylarında derin bir şekilde sürülmelidir. Sonbaharda arazi üzerindeki kesekleri kırmak, dağıtmak ve araziyi tesviye etmek için tırmık veya diskaro çekilerek arazi dikime hazır hale getirilir.

Kiraz fidanı dikilmeden önce mutlaka toprak analizleri yardımı ile, bahçe kurulacak alanın toprak özellikleri ve içeriği belirlenmeli, yapılacak uygulamalar analiz sonrası ortaya çıkan değerler ışığında yapılmalıdır. Toprağın hazırlanması sırasında genel olarak yapılabilecek uygulamalar ; Gerekli olduğu taktirde dikim öncesi dönüme 3-4 ton çiftlik gübresi (2-3 sene yanmış), dönüme 25-50 kg TSP yada DAP, dönüme 20-40 kg potasyum sülfat uygulanabilir.Uygulama sırasında gübreler pulluk yardımı ile derin sürüm yapılarak, toprağın 20-25 cm derinliğine ulaştırılır.
Fidan Dikimi
Fidanlar genel olarak sonbaharda yaprak dökümü ile, ilkbaharda ağaçlara su yürümesine kadar geçen devrede dikilirler. En uygun dönem kışı yumuşak geçen yerlerde sonbaharda, kışı sert geçen yerlerde ise ilkbaharda dikmektir. Fidanlar ilkbaharda gövdelerine su yürümeden önce yerlerine dikilmiş olmalıdırlar. Kışı çok sert olmayan kurak bölgelerde sonbahar dikimi daha iyi sonuç verir. Bunun nedeni sonbaharda dikilen fidanların kış yağışlarıyla gelecek mevsimdeki kök gelişmesine hazırlamaktır.
Dikimi yapılacak olan fidanların köklerindeki yaralı ve kırık kısımlar makas ile temizlenir (özellikle odunsu kökler). Bu sayede söküm sırasında zarar görmüş kök parçaları kesilerek temizlenmiş olur (Şekil3). Daha sonra bir kap içerisinde hazırlanan ilaçlı suya(100 lt suya 400 gr Captan + 100 gr Benlate veya 100 lt suya 400 gr Captan + 100 gr Derosal ) fidan kökleri daldırılarak kök hastalıklarına karşı önlem alınır.
Açılmış olan çukurlar içerisine, çukur açılması sırasında çıkan toprakla bir kümbet yapılır ve fidan kökleri bu kümbet üzerine oturtulur. Fidan aşı noktası dikim tahtasının ortasına ve hakim rüzgara karşı olacak şekilde yerleştirilmelidir. Aşı noktası kesinlikle toprak altında kalmamalı,5 parmak yukarıda olmalıdır.
Toprağın üst yüzeyinden alınan 3-4 kürek kuru toprak çukurun dip kısmına konur. Fidan çukura dik olarak yerleştirilir, kök ve çukur tamamen kuru toprakla örtülür. Üzerine ayakla bastırılarak köklerin toprakla kaynaşması sağlanır. Aşı yerinin toprak seviyesinin 5 parmak üzerinde olmasına dikkat edilir. Bu şekilde dikilen fidan çukuruna dikimden hemen sonra 20-25 litre can suyu verilir.
İlkbaharda dikilen fidan aşı noktasından 90 cm yüksekte, lider olacak sürgüne ait gözün hemen üzerinden az eğimli bir şekilde budama makasıyla kesilir.
Sonbahardaki fidan dikiminde ise aşırı rüzgar alan yerlerde iki kademeli tepe kesimi yapılmalıdır. Dikim yapıldıktan hemen sonra fidan aşı yerinden 120 cm yüksekte tepe kesimi yapılır. İkinci kademede ise ilkbaharda aşı gözünden 90 cm yüksekte tepe kesimi yapılır. Tepesi kesilen fidanlara %2’lik Bordo Bulamacı uygulanır.Bu uygulama hem kesim noktasını hem de fidan üzerinde bulunan gözleri belirli ölçüde hastalıklara karşı koruyabilmektedir.
Sulama ve Gübreleme Uygulamaları
Sulama; diğer tarımsal faaliyetlerde olduğu gibi etkinliği artıran ve günümüz iklim koşullarında mutlaka gerekli olan bir uygulamadır. Sulama uygulamasının önemi kadar bir sulamada verilmesi gerekli olan su miktarı ve sulama zamanının iyi belirlenmesi gerekir. Meyve yetiştiriciliğinde kontrollü su uygulanması meyve verim ve kalitesine büyük ölçüde etki eder.
Kontrollü su uygulamaları modern sulama yöntemleri ile mümkündür. Bu yöntemlerin başında damla ve mini yağmurlama sulama yöntemleri gelmektedir. Damla sulama yönteminde her ağaç sırasına yerleştirilen ve lateral adı verilen, üzerinde damlatıcıların yer aldığı borularla sulama yapılmaktadır. Mini yağmurlama sulama yönteminde de damla sulama yöntemine benzer biçimde ağaç sırasına yerleştirilen lateral borular üzerine konulan her ağaç için bir adet mini yağmurlama başlığı ile sulama yapılabilmektedir.
Bodur kiraz yetiştiriciliğinde yöntemlerden her ikisi de kullanılabilir. Ancak yöntem seçiminde bitkinin sıra üzerindeki aralığı, su kaynağının debisi, içindeki çözünmüş maddelerin miktarı ve toprağın bünyesi(hafif toprak,ağır toprak) etkilidir. Unutulmaması gereken en önemli koşul ağacın gölgelediği alanın yani kök bölgesinin tamamına yakının ıslatılmasıdır. Hangi sistem kurulursa kurulsun bitkinin su ihtiyacı ilk 1-2 yıl tam karşılanması tavsiye edilir.
Damla ya da mini yağmurlama sulama yöntemiyle sulama yaparken özellikle aşırı sulamalardan kaçınmak gerekir. Aşırı sulamalarda besin maddeleri kök bölgesinden yıkandığı gibi sürgün gelişimi de fazla olur ve meyve gözü oluşumları azalır. Dolayısıyla üreticilerimizin sulama yaparken bitkide oluşan durumları iyi incelemesi buna uygun sulama programını oluşturması tavsiye edilir. Bunun yanında unutulmaması gereken ağır bünyeli toprakların su tutma kapasiteleri hafif bünyelilere göre daha fazla olacağından çok geçirgen topraklarda sulama aralıkları ve uygulanan su miktarları fazla olabilir. Ayrıca yapılan araştırmalara göre özellikle çiçek döneminde sulama yapılmaması ve meyve bağlamanın ardından bitkiye su verilmesi önerilmektedir. Meyve bağlamanın ardından yaratılacak su stresi sonucunda meyve kalitesi büyük ölçüde azalır ve ebadı küçük kalır. Ancak meyvede istenen tat ve aromanın korunması amacıyla hasada yakın zamanda sulamalara ara verilmelidir.
Klasik yöntemde yapılan gübrelemelerde arazide yapılan toprak analizlerine bağlı kalmak kaydı ile gübreleme programı genel olarak aşağıdaki gibi uygulanabilir. Bu program içerisine bitkiye vejetasyon dönemi içerisinde 2 kez mikro elementleri içeren bir yaprak gübresi ile uygulama yapmak uygun olmaktadır.
Image

Dikimden Sonraki İlk Yıl(Dekara) : * 3-5 kg N/da, 2-4 kg P2O5/da, 3-5 kg K2O/da
* 12-14 kg 15-15-15 kompoze gübre
* 5-6 kg Amonyum Sülfat
* 2-3 kg Potasyum Sülfat
Normal Verimdeki Bir Bahçe İçin(Dekara) * 8-10 kg N/da, 4-8 kg P2O5/da, 6-10 kg K2O/da
* 35-40 kg 15-15-15 kompoze gübre
* 14-18 kg Amonyum Sülfat
* 2-8 kg Potasyum Sülfat
Dikimden İtibaren Fidanda Yapılacak Budama
BİRİNCİ YIL BUDAMA 
İlk dikimden sonra kamçı halindeki fidanın kesim yapılırken aşı yerinden itibaren 70 cm'den tepe kesimi yapılır lider olarak bırakılacak gözün hakim rüzgara karşı gelmesine dikkat edilmelidir.
Gözler kabarmaya başladıktan ve tercihen 2-3 cm sürgün oluştuktan sonra lidere rakip olabilcek 1,2,3. sıradaki gözler koparılır. Ayrıca aşı noktasından 40 cm yüksekliğe kadar bulunan gözler ve sürgünler koparılır. Böylece dallanma şekilde gösterilen (A) yere paralel olarak gelişmesi sağlanır.
İlk 40-60 cm'de oluşan dal grubundaki sürgünler 10-15 cm boya geldiklerinde değişik istikametlere yönelmiş en az 3-4 dal mandal ile geniş açılı olacak şekilde yatırılır. Bu sayede dal üzerinde erken meyve oluşumu temin edilmiş olur.

 

BİRİNCİ YIL BUDAMA
İkinci yaşında dalların terbiyesine devam edilir. İlk yıl oluşturulan dal grubu en üst dalından itibaren lider üstünde 80-90 cm'den tepe kesimi yapılır. Lider 80 cm'den kısa gelişmiş ise herhangi bir tepe kesimi yapılmaz. Bu arada ağacın içine güneş ışınları'nın girişimi sağlamak amacyla gereken dallar seyredilir. Dallanmanın değişiik istikamette oluşturulması esastır.
Yan dallarda ertesi yıl gerekli olanların uzaklaştırılması ve kuvvetli gelişenlerde ise üzerinde tek sürgün bırakarak toprağa bakan göz üzerinden uç kesimi yapılır.
 

Ağacı bir çam ağacına benzer şekilde büyütebilmek ve içeri daha fazla güneş girişini sağlamak amacıyla gövdenin yarısı kadar kalınlığa ulaşmış dallar budak şeklinde 2/3 oranında kesilir. Kesimler toprağa bakan göz üzerinden yapılmalıdır. Bu yolla genç meyve daları'nın gelişimi teşvik edilmiş olur. İlk çıkarılacak olanlar aşağı eğilmişler olmalıdır

Kirazda Başlıca Hastalıklar, Zararlılar ve Mücadelesi
 

Amaç
Kiraz ürünü üreticimize bol kazanç, ülkemize bol döviz getiren bir ihracat ürünüdür. Bu ürünün geleceği son derece parlaktır. Türkiye, dünyanın bir numaralı kaliteli kiraz üreticisi olma yolunda ilerlemektedir. Bunun gerçekleşebilmesi için kiraz üretiminin hem kaliteli, hem de insan sağlığı açısından güvenli yapılması şarttır. Ürünün güvenliği; bilinçli üreticilerin doğru hedefe, doğru ilaçla, doğru ekipmanla ve doğru dozajda uygulama yapması ile ilgilidir.

Tüm kültür bitkilerinde olduğu gibi kirazda da bazı hastalık, zararlı ve yabancı otlar sorun olabilmektedir. Bunlardan en çokrastlanan ana (anahtar) hastalık ve zararlılar ile kimyasal mücadelede kullanılan ilaçlar Çizelge-1’de verilmiştir. Burada verilen hastalık ve zararlılar dışında yörelere göre değişen hastalık ve zararlılar olabilir. Ayrıca kimyasal mücadele dışında kültürel; mekanik ve fiziksel; biyoteknik; biyolojik ve entegre mücadele yollarının da olduğu unutulmamalıdır.
 

                                                                                         GERİ DÖN